ابوالمجد مجدود‌ بن آدم سنایی غزنوی، یا حکیم سنایی از بزرگ‌ترین شاعران قصیده‌گو و مثنوی‌سرای زبان فارسی‌ست، که در سدهٔ ششم هجری‌ می‌زیسته است.

 زندگی

حکیم سنائی در سال (۴۷۳ هجری قمری) در شهر غزنه (واقع در افغانستان امروزی) دیده به‌جهان گشود، و در سال (۵۴۵ هجری قمری) در همان شهر چشم از جهان فروبست. نام او را عوفی مجدالدین آدم السنایی و حاجی خلیفه آدم نیز نوشته اند. محمد بن علی الرقا از معاصران او در دیباچه حدیقة‌الحقیقه نام او را "ابوالمجدودبن آدم السنائی" نوشته است. این حاکی از آن است که نام های دیگری که بر روی او نهاده اند غلط می باشد. دردیوان سنایی ابیاتی به چشم می خورد که در آن سنایی خود را "حسن " خوانده است. در این بیت سنایی می گوید:

بخاطر این بیت بعضی از محققان می گویند که نام او در اصل حسن بوده و وی بعد ها نام "مجدود" را برای خود انتخاب کرده است. در ابتدا سنایی طبق عادت آن زمان به دربار سلاطین روی آورد و به دستگاه غزنویان راه پیدا نمود. او در ابتدا به مداحی پرداخت تا اینکه یکباره شیدا شد و دست از جهان و جهانیان شست. سنایی جند سالی از دوران جوانی را در شهرهای بلخ و سرخس و هرات و نیشابور گذراند. می گویند در زمانی که در بلخ بود به کعبه رفت. بعد از اینکه از مکه بازگشت مدتی در بلخ ماند. در سال ۵۱۸ ه.ق به غزنین برگشت. یادگار پر ارزش سفرهایش مقداری از قصاید وی می باشد. بعد از بازگشت به غزنین می گویند که خانه ای نداشت و یکی از بزرگان غزنین بنام خواجه عمید احمدبن مسعود به او خانه ای بخشید و سنایی تا پایان عمر در غزنین در عزلت به سر برد. و در این ایام مثنوی حدیقة‌الحقیقه را نوشت.^۱

نصایح و اندرز‌های حکیم سنایی دلاویز و پر‌تنوّع، شعرش روان و پر‌شور و خوش بیان، و خود او، در زمرهٔ پایه‌گذاران نخستین ادبیات منظوم عرفانی در زبان فارسی به‌شمار‌آمده است (صفحهٔ ۴۲، حافظ‌نامه، شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار حافظ.)

او در مثنوی، غزل و قصیده توانائی خود را بوضوح نشان داده است.

سنائی دیوان مسعود سعد سلمان را، هنگامی که مسعود در اسارت بود، برای او تدوین کرد و با اهتمام سنایی، دیوان مسعود سعد همان زمان ثبت و پراکنده شد و این نیز از بزرگواری سنایی حکایت می‌کند.

مضامین عرفانی

بسیاری از مفاهیم و مضامین بلند اخلاقی و عرفانی، برای نخستین بار، با سحر و سادگی سخن دل‌نشین، زلال، و از جان برخاستهٔ حکیم سنایی به ادبیات کهن فارسی وارد شد.

همین بذرهای اولیهٔ سخنان روحانی و عرفانی‌ست که سنایی پراکنده کرد، و عطار و مولوی و حافظ و جامی و جز آنان، در طول بیشتر از سه قرن، آن ها را به اوج پختگی، صلابت، روانی، و پر معنایی رسانیدند.

سنائی و مولانا

معانی و الفاظ نو ظهور عرفانی در شعر و سخن سنائی در اشعار و اندیشه‌های دیگر استادان سخن فارسی همچون مولانا تأثیر گذارده و در مواردی بازتاب مستقیم داشته‌اند.

مولانای بلخی‌، عطار نیشابوری و سنایی غزنوی را به منزلهٔ روح و چشم خود می‌دانست‌:

آثار سنایی

قصاید، غزلیات، رباعیات، قطعات و مفردات سنایی در دیوان اشعار وی گرد آمده است. جز دیوان، آثار دیگر او عبارت‌اند از:

1.     حدیقة‌الحقیقه: این منظومه که در قالب مثنوی سروده شده است، محتوای عرفانی دارد. این منظومه را الهی‌نامه سنایی نیز خوانده‌اند. کار سرودن حدیقةالحقیقه در سال ۵۲۵ هجری قمری پایان یافته است.

2.     طریق‌التحقیق: منظومه دیگری در قالب مثنوی است که به وزن و شیوه حدیقة‌الحقیقه سروده شده است و کار سرودن آن در سال ۵۲۸ ه.ق سه سال بعد از اتمام حدیقة‌الحقیقه، تمام شده است.

3.     سیرالعباد الی المعاد: شامل هفتصد بیت است و در آن از موضوعات اخلاقی سخن رفته است. سنایی در این اثر به طریق تمثیل، از خلقت انسان و نفوس و عقل‌ها صحبت به میان آورده است. سنایی آن را در سرخس سروده است.

4.     کارنامهٔ بلخ: هنگام توقف شاعر در بلخ سروده شده و حدود پانصد بیت است و چون به طریق مزاح سروده شده، آن را مطایبه‌نامه نیز گفته‌اند.

5.     عشق‌نامه: شامل حدود هزار بیت در قالب مثنوی است و در چهار بخش حقایق، معارف، مواعظ و حکم گرد آمده است.

6.     عقل‌نامه: منظومه‌ای است که در سبک و وزن عشق‌نامه در قالب مثنوی سروده شده است.

7.     مکاتیب: نوشته‌ها و نامه‌هایی از سنایی است که به نثر فارسی نوشته شده و از آن با نام مکاتیب یا رسائل سنایی یاد می‌شود.

پانویس

1.     ↑ فرهنگ لغت دهخدا

منابع

• حافظ نامه، شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار حافظ، نوشتهٔ بهاءالدّین خرّمشاهی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۳
• راستگو، سید محمد. گزینش و گزارش از حدیقهٔ سنایی، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها، تهران، پاییز ۱۳۸۰
• فتوحی، دکتر محمود، و محمد‌خانی، علی‌اصغر. شوریده‌ای در غزنه، اندیشه‌ها و آثار حکیم سنایی، انتشارات سخن، تهران، 1385. ISBN:964 - 372 - 171 - x

غزلیات

احسنت و زه ای نگار زیبا

جمالت کرد جانا هست ما را

بنده‌ی یک دل منم بند قبای ترا

باز بر عاشق فروش آن سوسن آزاد را

باز تابی در ده آن زلفین عالم سوز را

می ده ای ساقی که می به درد عشق آمیز را

 

میخوام وبلاگم رو حظف کنم .

چرا؟  خوب معلومه این همه از وبلاگ من لذت میبرین و یک نظر هم نمی دین.

خبر خیلی خوب:
من یه وبلاگ دیگه زدم که میخوام توش از عشق و تنهایی و هر چی که دلم بگه بنویسم

حتما بهش سر بزنید

http://kiu2.blogfa.com/

^{کاشکی پیش خدا بودم کاشکی              تا به او میگفتم از اهی}

^{میگفتم همه گویند دلبر داریم                  ولی هیچکس نداند عشق و درد عاشقی}

^{خدایا برس به حسابشان                        درد عشق را بینداز به جان انها که گفتند از عاشقی}

^{من ندیدم در دنیا عشق واقعی                دیدم ولی نه جز در خود در کسی}

^{تو دانی عشق واقعی دل خواهد خدا         پس چرا دل را به کس ندادی}

^{عشق واقعی دل پاک خواهد خدا              پس چرا عشق را به این دل ناپاک دادی}

^{دلم پاک کن خدا دل پاک خواهم               دلم پاک نکنی کنم زاری}

^{اشکم جاری است و کس نبیند                چرا کس را نفرسادی کند یاری}

^{وای خدا دلم گرفت از دنیا                       مرا خالی کن از هر ارزوی دنیایی}

^{مشتانم مشتی اش خامش شد            دگر نخواهم ستانم حق را از کسی}

^{من حقم را از تو خواهم تنها                   مرا رسان به ان که خواستمی}

^{کاشکی پیش خدا بودم کاشکی             ولی حیف که نیستم تا بگم از دل گاه گاهی}

^{عاشق واقعی دل را شناسد                  حالت دل را در ان موقع بداند}

^{عاشق واقعی طاقت فراوان                     در کنجی در پی دلبر بماند}

^{باید بداند ان نفر که                               خدا در فردوس او را به وی رساند}

^{اگر خواستی ببینی عاشقی                  خود را محک زن تا که شاید}

^{ببین دنیا را بینی تو چه                         اگر بد دیدی نه و خوب دیدی بازم شاید}

^{باید دل را زنی محک در اخر                    تا بینی دلت عشق داند یا نداند}

^{گر عاشق شدی روزی بدان که               صالحی بر تو نیز باید باشد}

^{بدان عشق باشد مقدس                      درنگ نکن که با هوس یکی نباشد}

^{معشوقه نیز دارد حال هوایی                  با دعاهایش تو را به خویش رساند}

^{چچون نبودی عاشق دیدی یک عاشق    حرف نزن از عشق که ضایع باشد}

^{عشق را توصیف کنم همچون شرابی     که هرگز مستی اش اتمامی نشاید}

^{پس بدان عاشق عشق بداند               گر ندانست عشقش هوس باشد}

^{دلم میخواست دگر دوست نداشتم او داند         ولی حیف که دوست را با وفایی باید}

^{دگر نامردی هایش را نمیدیدم                         ولی دوست را صبوری باید}

ان فهش دشمن به از بی وفایی اوست      ولی حیف که دشمن را دشمنی و دوست را دوستی باید

نمیدانم چرا دوستش دارم                             شاید مرا دیوانگی باشد

هر چه هست به از این است                         که دوست را مرضی باشد

کاش چشمان گریانم کور بود                         چرا بیناست فقط او میداند

دگر از دنیا بریده ام                                       بازم حیف که خودکشی هم اتش باید

نمیدانم چرا دوست را باوفایی باید                  چرا این باید قانون او باشد

^{شاعرم                                     از همه پایین ترم}

^{خوشحالترم از خیلیا                    از خیلیا غمگینترم}

^{مردترم از جمعیا                         از بعضیا نامردترم}

^{حافظ گفت عاشق منم                    از حافظم عاشقترم}

^{طاهر گفت خدا یار منه                 من میگم از همه بی کس ترم}

^{سعدی جاهای زیادی رفته بود         من دنیا دیده ی بی سفرم}

^{سنایی از درد عشق گفت               اون منم که از همه پر درد ترم}

^{اگر قیامت الان باشه                     منم که از همه پر گناهترم}

^{رو سیاترم از کلیا                        از خوارج هم بی وفاترم}

 

چه از دل تنگم گفته است                                 مگر توصیف دل گفتنیست

دلم را شکست دنیا                                         مگر کسی به این دل نگریست

خرد‌ خرد شد دلم زیر پاهایتان                            نگفتمکلامی پس نگویید مرد نیست

نشکستم دلتان را پس نشکنیدش دلم را            این دل گذشته اش را همه اش گریست

این دل نگریست روزی و عاشق شد                   باز شکست و دوباره گریست

این دل نیست دروازه ی غم است                      دروازه ای که خواهد در این دل سالها زیست

کاش دلم نمیشکست از شما                           ولی حیف که این دل شکستنیست

(عاشق مشوید اگر توانید)                               این نصیحت سناییست

حال بشنوید اینک از من                                  (نشکنید دل که دل شکستنیست)

_{به نامش          که اکنون هست یادش}

_{به خلقتش       که همه هستند از برش}

_{به جایش        که کسی نیست با خبر از حالش}

_{به زمانه اش    که کس نتواند کند کارش}

_{به فریادش      که نگویم بیشتر از سزایش}

_{به عظمتش   که شوی پادشاه از کوچکترین نگاهش}

_{به یادش        که شوی خراب از نامش}

ای تو اون روح نامردتون .هی هر چی به روتون نمی ارم پرروتر میشین.این همه از این وبلاگ استفاده میکنید و یک نظر هم نمیگذارید.نامردین اگر از این وبلاگ استفاده کنین و نظر ندهید وبلاگم رو حلالتون نمیکنم.

^□

^□

^□

^□

^□

^□

^□

^□

^□

^□

^□

^□

^□

^□

^□

^□

^□

^□